Sahada İlk Karar: 14 Yıllık Hakemin VAR ile Değişen Dünyası

Giresun’da 14 yıldır başladığı hakemlik kariyerinde 14 yılı geride bırakan deneyimli yardımcı hakem, VAR sisteminin futbola adalet getirdiğini ancak sahadaki sorumluluk bilincinin farkındalığının daha da arttığını dile getirdi. “VAR bir destek ama asıl karar hâlâ sahada veriliyor.”

Giresun bölgesinde henüz 17 yaşındayken hakemlik kariyerine adım atan ve bugün profesyonel liglerde yardımcı hakem olarak görev yapan O.T. 14 yıllık mesleğini kararlılıkla yapıyor. Mesleğin ilk zamanlarını aday hakem olarak geçiren, sonrasında il hakemliği aşamasını tamamlayan ve son 9 yıldır klasman hakemliği bünyesinde yer alan deneyimli yardımcı hakem, meslek kariyerinde 1000’in üzerinde amatör, 150’nin üzerinde ise profesyonel karşılaşmalarda yer aldı.

Deneyimli hakem için önemli olan sadece sahada düdük çalmak değil, aynı zamanda oyunu iyi yönetmek ve oyuncunun oyun esnasındaki psikolojisini anlamaktır. “Hakemlik dışarıdan göründüğünden çok daha fazla emek, disiplin ve özveri gerektiren bir meslek” diyerek mesleğin görünmeyen yüzünü anlatıyor. Fiziki ve psikolojik açıdan hazır olmanın yanı sıra saha içerisindeyken yoğun baskı altında olmanın da etkileri olduğunu vurguladı. Hakemlik kariyerinde en büyük kırılma noktalarından birinin şüphesiz VAR sisteminin futbola dahil olması. Bu süreci “yeni bir adaptasyon dönemi” olarak adlandıran deneyimli hakem, yalnızca teknolojik değil, zihinsel bir dönüşüm noktası yaşandığını ifade ediyor.
“VAR geldiğinde hepimiz için yeni bir süreç başladı. Artık karar verirken çok daha disiplinli ve pozisyon odaklı düşünmek zorundayız. Çünkü biliyoruz ki kritik anlar tekrar izlenebiliyor. Bu durum hataları telafi etme imkânı sağlıyor ama sahadaki sorumluluğumuzu azaltmıyor, aksine artırıyor.”

Yardımcı hakem olarak özellikle ofsayt pozisyonlarında bu değişimi çok daha net hissettiğini belirtiyor. Ona göre artık milimetrik kararların önemi daha da arttı:
“Ofsayt pozisyonlarında hem konsantrasyon hem de doğru zamanlama çok daha kritik hale geldi. VAR’a güvenip beklemek gibi bir lüksümüz yok. İlk ve doğru kararı sahada vermek hâlâ en önemli önceliğimiz.”VAR’ın sahadaki karar mekanizmasını nasıl etkilediği sorusuna ise iki yönlü bir yanıt veriyor. Bir yandan sistemin hakemler için güvence oluşturduğunu kabul ediyor, diğer yandan ise oluşturduğu baskıyı da açıkça dile getiriyor:
“VAR ile birlikte sahada karar vermek hem daha güvenli hem de daha zor. Güvenli çünkü kritik hataların düzeltilme ihtimali var. Ama zor çünkü verdiğiniz her kararın tekrar tekrar izleneceğini biliyorsunuz. Bu da ekstra dikkat ve konsantrasyon gerektiriyor.”

Futbol kamuoyunda sıkça tartışılan “ilk karar mı, VAR kararı mı?”

Görsel kaynak: Vietnam.vn- Nefes gazetesi

sorusuna ise net bir cevap veriyor. Ona göre oyunun kaderini belirleyen hâlâ sahadaki ilk karar:
“Futbolda her zaman en belirleyici olan ilk karardır. O an verilen karar, oyunun akışını ve oyuncuların tepkisini doğrudan etkiler. VAR ise bu kararın doğruluğunu kontrol eden bir sistemdir. Asla hakemin yerini alan bir sistem değil.” VAR’ın sadece hakemleri değil, tribünleri ve saha içindeki aktörleri de değiştirdiğini düşünüyor. Artık tepkilerin doğrudan değil, “dolaylı” geldiğini söylüyor:
“Eskiden pozisyona anında tepki olurdu. Şimdi herkes ‘VAR bakacak mı?’ diye bekliyor. Bu durum bazı anlarda gerilimi bile tırmandırıyor. Oyuncular ve teknik ekipler de artık daha fazla inceleme talep ediyor. Tepkiler azalmadı ama şekil değiştirdi.” Türkiye ile Avrupa’daki VAR uygulamaları arasında temel bir sistem farkı olmadığını, ancak uygulama biçiminde belirgin ayrımlar bulunduğunu dile getiriyor. Özellikle tempo ve iletişim konularına dikkat çekiyor:
“Avrupa’da süreçler daha hızlı ilerliyor ve iletişim daha sade. Bu da kararların daha çabuk kabul edilmesini sağlıyor. Türkiye’de ise zaman zaman inceleme süreleri uzayabiliyor. Bunun en önemli nedenlerinden biri futbolun bizde daha duygusal yaşanması. Taraftarlar, oyuncular ve teknik ekipler oyunu daha tutkulu yaşıyor.”VAR futbolu tamamen kusursuz hale getirmedi ancak özellikle kritik hataları ciddi şekilde azaltarak oyunun daha adil yönetilmesine önemli katkı sağladı tartışmaları bitirmedi ama daha doğru kararların verilmesini sağlayan güçlü bir destek olduğunu da dile getirdi.

Saha ile VAR odası arasındaki iletişimin ise belirli protokoller çerçevesinde ilerlediğini anlatıyor. Çoğu pozisyonun “sessiz kontrol” ile değerlendirildiğini, yalnızca açık ve bariz hatalarda müdahale edildiğini belirtiyor.
“VAR bize sadece gördüğünü söyler, yönlendirme yapmaz. Son karar her zaman sahadaki hakeme aittir.” Pozisyon inceleme sürelerinin ise tamamen olayın karmaşıklığına bağlı olduğunu söylüyor. Net pozisyonların kısa sürede çözüldüğünü, yorum gerektiren anların ise daha uzun sürdüğünü ifade ediyor.
“Önemli olan hızlı karar değil, doğru karar. Ama oyunun akışını da düşünerek mümkün olduğunca süreci kısa tutmaya çalışıyoruz.”

Teknolojik bir sistem olmasına rağmen aksaklıkların nadir yaşandığını, böyle durumlarda oyunun tamamen sahadaki hakem ekibi tarafından yönetilmeye devam ettiğini de ekliyor. Gelecek için beklentisi ise VAR’ın daha hızlı ve oyunun doğal akışını daha az etkileyen bir sisteme dönüşmesi Özellikle yarı otomatik ofsayt sistemlerinin yaygınlaşmasıyla birlikte hataların daha da azalacağını düşünüyor. Tüm bu değişimlerin ortasında ise değişmeyen tek bir olgu olduğuna dikkat çekiyor:
“VAR önemli bir destek ama sahadaki duruşumuz ve verdiğimiz kararlar her zaman en belirleyici unsur olacak. Oyunun ruhunu koruyarak doğru kararı verebilmek bizim en büyük sorumluluğumuz.”14 yıllık deneyimin ardından vardığı nokta ise oldukça net:
Teknoloji gelişse de futbolun kaderi hâlâ sahadaki o ilk kararla şekilleniyor.

Muhabir: Bahar Özkaya, Görsel: Yapay Zeka